Geen zuivere koffie Geen zuivere koffie

Geen zuivere koffie

Opinie 24 maart 2016 - 10:52 uur Redactie 0

Over twee weken mogen we naar de stembus voor het referendum over het associatieverdrag van de EU met Oekraïne. Een grote voorstander van het verdrag is D66 en die partij voert als één van de weinige partijen actief campagne. In de aanloop daarvan ondernam de politiek leider, Alexander Pechtold, vorige maand een reis naar Oekraïne en hield daar de buitenwacht ruimhartig van op de hoogte, via kranten en televisie. Vorige week ontstond er plotseling enige commotie over die trip van eind februari. Wat is namelijk geval: kamerleden die buitenlandse reizen ondernemen moet dat opgeven aan het presidium van de Tweede Kamer volgens het reglement van orde en de bezoldigingsregels, die de basis vormen van de integriteitscode. Geschenken, nevenfuncties en reizen die een waarde van meer dan €50 vertegenwoordigen moeten worden opgenomen in een register. Daarmee wordt de transparantie gewaarborgd.

Het was geen geheim dat Pechtold voor de reis een stoeltje had in een privéjet die door een bevriende zakenrelatie was gecharterd. Dat stond al in de krant en vertelde hij ook in interviews. Dat was vorige maand al aanleiding voor een opgetrokken wenkbrauw op menige nieuwsredactie, want de bevriende zakenrelatie was niet zomaar iemand maar Frans Lavooij, directeur van Nedspice en mede-eigenaar van de grootste koffiebranderij in de Oekraïne in Lviv. De regels van de kamer stellen dat reizen betaald door derden uiterlijk een week na terugkomst aan het register moeten worden opgegeven. Een maand later stond deze reis daar nog niet.

Het heeft ook een rare bijsmaak: Pechtold laat zich uitnodigen voor een reisje naar Oekraïne voor een “fact-finding mission” ten behoeve van zijn standpunt en campagne vóór het associatieverdrag bij het referendum, door de CEO van Nedspice met een kennelijk belang bij het Associatieverdrag en de campagne ervoor van D66. De schijn van belangenverstrengeling is wat mij betreft al genoeg. Want Lavooij en Pechtold kennen elkaar al veel langer. Waarom is Pechtold eigenlijk vóór het verdrag? Omdat handelaar in koffie hem dat vorig jaar al vroeg? Pechtold had het verdrag niet gelezen, geeft hij zelf toe na de stemming in de tweede kamer. D66 stemde dus ongezien en ongelezen vóór ratificatie in het parlement. D66 is al sinds de oprichting bijna blind voorstander van verregaande Europese integratie, maar zelfs een echte eurofiel zou best hele inhoudelijke bezwaren tegen dit verdrag kunnen hebben. Ik ken er een aantal, maar binnen D66 lijkt men vrijwel kritiekloos vóór.

Ondanks het vreemde luchtje was het allemaal niet bezwaarlijk als er geen sprake zou zijn van een door een bedrijf aangeboden snoepreisje, maar slechts een vliegtuigstoeltje dat ter beschikking is gesteld. Maar in diverse artikelen werd duidelijk dat Lavooij het wel handig vond om een prominent politicus bij zich te hebben, en omgekeerd werd Pechtold door Lavooij bij diverse mensen geïntroduceerd en werd ook de koffiefabriek bezocht tijdens de reis. Bij terugkeer liet Pechtold zich uitnodigen bij “Goedemorgen Nederland” van WNL om over de reis vertellen. Door de presentatrice werd hem gevraagd of het om een gratis reisje ging, waarop Pechtold antwoordde dat “alle kosten door de partij zijn gedragen”. Daarmee leek alle schijn van belangenverstrengeling uit de lucht, maar het reisje verscheen niet in het register, terwijl dat wel moet.

Vorige week werd dat feit opgemerkt door Prof. dr. Muel Kaptein, hoogleraar ethiek aan de Erasmus Universiteit op het weblog van Ton F. Van Dijk en dat werd door diverse nieuwssites overgenomen. Een dag later verscheen de reis alsnog in het register, met de aantekening dat de reis was betaald door Nedspice.
Wacht even… Had Pechtold niet verklaard dat de partij ALLE kosten van de reis voor haar rekening had genomen? Heeft Pechtold gelogen op de televisie? Blijkbaar was het dus wel een gift van Lavooij aan Pechtold. Het aannemen van giften voor een politiek doel van de gever: dat is zo’n beetje de definitie van corruptie. D66 slaat op de trom vóór het associatieverdrag mede omdat het de corruptie gaat bestrijden in Oekraïne. Dat is een belangrijk argument van D66. En wat doet Pechtold: hij laat zich fêteren met een snoepreisje naar precies dat land, door een ondernemer die belangen heeft met het corrupte regime aldaar. Dat is ironisch, maar ook hypocriet.
En dan doet het er verder helemaal geen moer toe hoeveel euro het heeft gekost, wat er precies door Nedspice is betaald, het simpele feit dat Pechtold (en zijn assistent Verhoeven) de uitnodiging hebben aangenomen maakt ze al corrupt. Of het nu een busreis en overnachting in een jeugdherberg is, of een privé vliegtuig met overnachting in de presidentiële suite van het Hilton inclusief escortdames en minibar. Of het nu 100 euro is of 1 miljoen: doet er niet toe. Het gaat om het principe.

Het is niet slordig en een foutje, het is heel dom. Wat mij betreft zit Alexander elke week in Oekraïne in een vakantiehuis aan de Zwarte Zee of een leuk appartementje in of nabij Tsjernobyl (er staat genoeg leeg daar), vanwege een Oekraïens vriendinnetje. Dat kan óók een prima reden zijn om voor het verdrag te zijn, als het vriendinnetje in het vervolg visumvrij naar Nederland kan komen. Als dat de reden is dan boeit me dat niks, als hij het maar zelf betaalt. Niet op kosten van een koffieboer die belangen heeft en zakelijke banden met het corrupte regime aldaar. Je moet als bestuurder op je klompen aanvoelen dat deze constructie eigenlijk niet kan. Als je uitgenodigd wordt door een ondernemer doe je dat in comité, met alle fractievoorzitters of fractiespecialisten of helemaal niet. Of omgekeerd: je betaalt uit de fractiekas of eigen zak een ticket voor de ondernemer om je te laten rondleiden en hem als gids te gebruiken en je door hem te laten introduceren bij de contacten van de ondernemer. Dat is dan ook volkomen in de haak.

Er zijn mensen die onmiddellijk wijzen naar andere politici die óók betaald door derden op reis gaan. bij Geert Wilders staan ook heel wat reizen die door anderen worden betaald. Nu vind ik dat wat kinderachtig en het is een drogreden: Tu Quoque. Zelfs al zouden anderen snoepreisjes aannemen en corrupt zijn, is dat natuurlijk nog geen legitieme reden voor Pechtold om dat dan ook maar te mogen. Met dergelijke drogredenen worden in Rusland, Oekraïne en Turkije vele miljarden weggebagatelliseerd, niet zelden via Amsterdamse brievenbussen naar Zwitserse bankrekeningen. Maar het is ook appels en peren vergelijken. In het lijstje reizen van Wilders staan bijna uitsluitend bezoeken met een duidelijk politiek doel: Een toespraak voor een bepaald gehoor. Dat is een nevenactiviteit conform de bezoldigingsregels voor kamerleden. Als daarvoor betaald wordt moet dat worden opgegeven, ook de reis- en verblijfskosten. Nochtans is dan volstrekt helder dat er een tegenprestatie is: het geven van een toespraak, lezing, deelname aan een debat of wat dan ook.
Een “werkbezoek” is voor eigen rekening. Daar krijgen de fracties en partijen namelijk al subsidie voor, daar is de hele subsidieregeling voor fracties en partijen voor in het leven geroepen, zodat partijen niet van giften afhankelijk zijn en dus vehikels worden van bedrijven en belangengroepen. Werkbezoeken in comité (kamercommissies) worden meestal door de kamer betaald of door ministeries.

Een ander argument ter verdediging van Pechtold is dat D66 sowieso al vóór het verdrag was en het dus geen omkoping kan zijn. Ik ben het daar niet mee eens. Het ideologische standpunt van de partij en persoon vooraf is volstrekt irrelevant voor het aannemen van giften om dat standpunt uit te dragen of voor reizen en bezoeken om dat standpunt nader vorm te geven. Dat is de kern van de zaak. Dit is bijvoorbeeld ook de discussie die al jaren in de VS speelt en door Bernie Sanders weer op de kaart is gezet. Van de Republikeinen is al decennia duidelijk dat ze voor belastingverlaging zijn en dat is ook de reden dat de Koch broertjes miljarden in die partij steken. Dat is precies dezelfde discussie: is die partij er voor de leden en de kiezer of een vehikel voor de politieke macht van de donoren?
Ergo: dient de partij de publieke zaak van het algemeen belang voor het openbaar bestuur namens natuurlijke personen of dient de partij het private belang van rechtspersonen? Dat is de kwestie.
De recent overleden opperrechter Scalia had daar een mening over: namelijk dat donorgeld valt onder de 1st amendment, dat sponsoring de facto vrijheid van meningsuiting is en dat geld dus dezelfde status en gewicht heeft als een mening in een krant.

Nu ja, dat kun je vinden, maar daar is in het staatsrecht geen enkele basis voor. Corporaties zijn geen burgers en hebben geen grondwettelijke burgerrechten.
Het doet er dan dus ook geen moer toe om welke bedragen het gaat, of welke kosten, of wat het reisje precies behelst: het simpele feit van het aannemen van giften (fysieke objecten, geld of kosten voor reis en/of verblijf – dat zijn allemaal giften) maakt verdacht. Het profiteren van een publieke positie met een bepaald standpunt is corruptie. Of het standpunt al eerder ingenomen was of niet: doet er niet toe. Of het nu om een boekenbon of een vliegtuigstoeltje gaat: doet er niet toe.

Kortom: Het gaat om het principe, niet om het bedrag, niet om het soort gift maar het feit dat hij de gift aanneemt van iemand met een kennelijk belang, ongeacht Pechtold’s standpunt vooraf. Het gaat ook om het feit dat erover heeft gelogen op TV, én het gaat erom dat hij de integriteitsregels van de Tweede Kamer heeft geschonden door het tripje veel te laat, en pas na de ophef heeft opgegeven.
Is het strafbaar wat Pechtold heeft gedaan? Wat mij betreft niet, maar politiek wel onhoudbaar. Alles wat Alexander nu nog zegt over Oekraïne, corruptiebestrijding of dat verdrag is volkomen ongeloofwaardig geworden. Corruptie, liegen en de regels overtreden. Geen zuivere koffie.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *