“Er is er één jarig, hoera, hoera!” “Er is er één jarig, hoera, hoera!”

“Er is er één jarig, hoera, hoera!”

Opinie 17 februari 2016 - 11:11 uur Redactie 0

De Partij van de Arbeid werd vorige week 70 jaar oud en dat werd gevierd. Maar veel meer dan de oprichtingsdatum in 1946 was er niet vieren, op het congres in een oude loods in Amersfoort afgelopen zaterdag.

De partij staat er al lang dramatisch slecht voor in de peilingen en hun punten in het regeerakkoord met de VVD weten ze maar niet verzilveren in electoraal succes. Het ledental loopt ook al niet echt lekker. Niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief is de achterban blijkbaar ondermaats, want de PvdA is de enige politieke partij in dit land die al jaren met openbare personeelsadvertenties kandidaten werft voor politieke zetels in gemeenteraden, provinciale staten en de Tweede Kamer. In eigen geledingen staan ze dus niet echt te dringen en jonge aanwas is er amper. De politieke koers is al jaren zwalkend en het lijstje met partijvertegenwoordigers die op één of andere manier uit de bocht vliegen wordt ook steeds langer. De partij is jarig, maar een echt feest is het niet.

Het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) presenteerde ter gelegenheid van de jarige job een boek over de partij. Ook dat is niet echt een feestelijk “jubileumboek” geworden. Onder redactie van Frans Beckers en Gerrit Voerman zijn een twaalftal essays geschreven die de moeizame en hobbelige geschiedenis van de sociaal-democratische club beschrijven. Heel vrolijk word je er niet van. Dat heeft de partij toch ook vaak aan zichzelf te danken gehad en dat blijkt ook wel uit de week voorafgaand aan het congres. Uitgerekend op de verjaardag zelf, 9 februari, kwamen een aantal schijnbaar ongecoördineerde uitlatingen van partijprominenten in het nieuws.

Allereerst was daar een Facebook post van vice-premier Asscher waarin hij van leer trekt tegen haatdragende en scheldende reacties op internet, met name twitter en Facebook. Een vilein en sarcastisch, maar zeer sterk stukje tekst om een al veel langer woekerend probleem aan de kaak te stellen. Hulde en bijval waren terecht zijn deel. Als je de reacties leest die Lodewijk Asscher ter illustratie bijvoegde dan begrijp ik wel waarom Geert Wilders van de PVV geen democratische ledenpartij wil maken. Er struint een boel tuig rond op het redelijk anonieme internet.

Op dezelfde dag verscheen in de NRC een interview met partijvoorzitter Hans Spekman. Daar was iets meer commotie over. Nog afgezien dat het jubileum-interview een povere verdediging was van 3 jaar kabinetsbeleid en eigenlijk ook geen heldere partijstandpunten werden aangegeven en waar geen visie uitsprak die je van een partijvoorzitter zou mogen verwachten was een deel van het interview gewijd aan een aanval op Geert Wilders, die volgens hem met een oproep tot revolte en verzet “de geest uit de fles had gelaten” en dat hij een gevaar voor de democratie zou zijn. Dat was natuurlijk koren op de molen van Wilders die meteen reageerde dat de kogel weer van links zou komen en er PvdA op de zijkant gekerfd zou zijn. Dat had Spekman kunnen weten. De parallel met Fortuyn werd snel getrokken, waarbij de PvdA toentertijd met prominenten als Marcel van Dam, Ad Melkert en Klaas de Vries ook geen hoogstaande rol speelde. Dat werd nog erger toen de voorzitter van PvdA in Katwijk Willem den Hertog olie op het vuur gooide met een lollig bedoelde, maar “demoniserende” tweet, iets waartegen Asscher nou juist had gewaarschuwd. Bij de PvdA leek de geest inderdaad uit de fles, maar het was iets anders dan Spekman bedoelde.

De uitdrukking “De geest uit de fles” geeft wel een aardig inkijkje in het wereld- en mensbeeld van Spekman. Alsof mensen een soort vormeloze massa zijn die met een verkeerd woord (volgens hem verkeerd) of door het oproepen tot democratisch verzet de samenleving verandert in een kolkende horde die als willoze zombies worden gebruikt voor het omver werpen van de zittende klasse, waar hij zelf toe behoort. Toch gek dat hij de voorzitter is van een politieke, ideologische stroming die voortkomt uit verzet, uit revolte en revolutie, te beginnen met de sansculotten in Parijs tijdens de Franse revolutie; de constitutionele revoluties van 1848; de communards van 1871. Maar meer dan dat nog: Spekman is een rechtstreekse politieke ideologische erfgenaam van Pieter Jelles Troelstra die in het parlement óók opriep tot revolutie. Bij die laatste oproep ging de geest ook niet uit de fles, kwamen de sloebers niet uit de sloppen om de jonge koningin Wilhelmina een kopje kleiner te maken, gelijk haar Russische achternichtjes in Jekaterinaburg.

“De geest uit de fles” beschrijft een wereldbeeld waarin de wereld wordt geregeerd door demonen, door duivels, door boze krachten die door het goede, door god zelf gezonden deugden worden beteugeld en onschadelijk gemaakt met goede woorden en warme gevoelens die de kurk van de fles vormen. Het is een intens primitief en religieus (en protestants) gedachtengoed dat de mens is geneigd tot het kwade en met goede woorden telkens weer tot kalmte moeten worden gemaand. Achter de uitspraken van Spekman ligt een zeer merkwaardig mens- en wereldbeeld waarin ik geen enkel optimisme kan ontwaren. Het is hetzelfde wereldbeeld als dat van de islam, de mens in toom moet worden gehouden met de koranverzen, 5 keer daags op de knieën omdat anders de gevaarlijke djinns de harten van mensen overnemen en slechte dingen laat doen. Wat dat betreft sluit dat nieuwe electoraat van de PvdA naadloos aan bij het wereldbeeld van de voorzitter.

Als laatste uiting op de verjaardag was er oudgediende en kamerlid Jacques Monasch, die in de Leeuwarder Courant aan de stoelpoten van partijleider Diederik Samsom zaagde. Dat sneeuwde een beetje onder in het gedoe over Wilders maar misschien ook wel omdat het sinds Nieuw Links in de jaren ’60 zo’n beetje traditie bij de partij is om bij tegenwind aan de politiek leider te twijfelen en onrust te stoken in de partijgeledingen. Ik vond dat niet zo opvallend. Op dezelfde wijze zijn alle politieke leiders door de zijdeur afgevoerd. Het begint met een interview van iemand die zegt dat ‘ie weg moet.

De PvdA is niet meer die brede volkspartij voor de gewone man. De meesten zouden het lidmaatschap zo kunnen inruilen voor GroenLinks. Wij zijn een partij geworden voor de hoogopgeleide politiek correcte medemens. Iedereen weet dat het anders moet, maar in de praktijk komt er weinig van terecht.

Daar maakt Monasch een aantal fouten. De PvdA is nooit de brede volkspartij voor de gewone man geweest. Zo is het na de oorlog begonnen, maar de leden van Vrijzinnig Democratische Bond haakten al snel af en liepen over naar de VVD. De leden Christen-Democratische Unie hielden het iets langer vol, tot de Nieuw Linkse revolte maar ook die haakten af begonnen DS’70. Zowel Nieuw Links en DS’70 waren tegenpolen, maar ook allebei hoogopgeleide politiek correcte medemensen. Met de gewone man had de partij in die tijd ook niets. De PvdA was wellicht wel vóór de gewone man, maar ván en dóór de gewone man is de partij nooit geweest en dat was de voorloper SDAP ook al niet. Gekscherend werd aan het begin van de 20e eeuw al gezegd dat SDAP stond voor Schoolmeesters Dominees en Advocaten Partij. Ook toen al was de sociaal-democratische beweging er vooral eentje van de hoogopgeleide politiek correcte medemens. En ook toen al wisten ze het beter, en dat het anders moest, maar ook toen kwam er niets van terecht. Waar Monasch zich nog meer in vergist is dat Groen-Links een alternatief is voor de gewone man of het gemiddelde PvdA lid. Die partij is nog elitairder en nog politiek-correcter dan de PvdA al is.

Het grote probleem van de PvdA is niet dat ze geen partij zijn voor de gewone man, maar dat ze niet weten wie de gewone man is. De gewone man is geen “verworpene der aarde” die moet ontwaken. De gewone man is iemand die het eigen risico in de zorg niet kan betalen, die woedend wordt bij de verhoging van de huur, de zorgpremie, de afvalstoffen, de accijnzen en meer van dat alles. De gewone man baalt van mooie beloften die aldoor weer gebroken worden. De gewone man wil niet betalen voor failliete banken en failliete knoflooklanden omdat het ideaal van de EU en de euro moet blijven. De gewone man wil niet betalen voor een eindeloze stroom nieuwkomers met een andere cultuur. Daarom stemt een groot deel van de gewone mannen en vrouwen op de PVV. Het interesseert de gewone man niet dat Wilders ook geen oplossing heeft, ze weten van de PvdA in elk geval dat ze geen oplossing kunnen verwachten. De gewone man is geen hoogopgeleide kosmopoliet die droomt van een wereld zonder grenzen en duurbetaalde banen in het openbaar bestuur. De gewone man maakt zich zorgen of hij het eind van de maand haalt. Of hij dit jaar op vakantie kan en nog wel geld heeft voor de schoolreisjes van de kinderen. Voor die gewone mensen is Jesse Klaver geen alternatief, maar Geert Wilders en Emile Roemer wel. Zo simpel is het.

Tot dat inzicht is de partij niet gekomen, tijdens het congres afgelopen zaterdag. De toespraken waren aardig voor elkaar en Samsom hoefde niet weg. Ze probeerden het heus feestelijk te maken, maar dat is niet gelukt. Daarvoor was de feestweek al verstoord door gedonder in de media. De PvdA is 70 jaar geworden maar of ze de 75 halen is maar zeer de vraag.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *