Column: ‘Referendum als lakmoesproef voor de democratie’ Column: ‘Referendum als lakmoesproef voor de democratie’

Column: ‘Referendum als lakmoesproef voor de democratie’

Opinie 2 september 2015 - 13:32 uur Richard 0

Gisteren werd er op RodenActueel al over geschreven, en wie gisteravond naar Pauw heeft gekeken weet er inmiddels ook van: het initiatief om te komen tot een referendum over het associatieverdrag van de EU met Oekraïne.

Als het initiatief succesvol is dan zal dit eerste keer zijn sinds het referendum over de Europese grondwet dat de bevolking van Nederland zich weer kan uitspreken over een specifiek onderwerp. Dit is een gevolg van de referendumwet die op 1 juli van kracht werd. Al eerder werd het mogelijk om door middel van een petitie een onderwerp op de agenda van de tweede kamer te krijgen en met deze wet krijgt de Nederlandse bevolking een nieuw middel in handen om directere invloed te kunnen uitoefenen op de politieke besluitvorming.

Uitgesloten onderwerpen

Het correctieve raadgevende referendum is wel een wet met veel haken en ogen, en de nodige drempels. Er zijn een aantal onderwerpen bij voorbaat al uitgesloten, zo bleek bij de behandeling in de Tweede Kamer vorig jaar. Het koningshuis en belangrijk geachte verdragen met volkenrechtelijke organisaties zijn bijvoorbeeld uitgesloten. Een referendum over het lidmaatschap van Nederland van de EU of VN is dus niet mogelijk. Dat is op zich vreemd. Dat zijn hele wezenlijke staatsrechtelijke instituties die veel invloed hebben op de binnenlandse wetgeving en de besluitvorming in Nederland, veel geld kosten en waar de Nederlandse bevolking zich nooit over heeft kunnen uitspreken. Het correctief referendum is bedoeld voor besluitvorming van de Staten-Generaal voor wetgeving en nieuwe verdragen zoals de associatieverdragen van de EU met Oekraïne, Moldavië en Georgië die door de nationale parlementen geratificeerd moeten worden.

Hoge drempel

Allereerst moeten binnen een maand 10.000 handtekeningen worden verzameld voor de voorbereiding bij de kiesraad. Daarna moeten nogmaals 300.000 handtekeningen worden verzameld voordat een referendum kan worden georganiseerd. Die drempels zijn lastig, maar ook wel logisch. Verkiezingen zijn een dure aangelegenheid en er moet toch enig draagvlak voor een onderwerp zijn om een dergelijk circus op te tuigen. Met 300.000 handtekeningen wordt er door de overheid dus een referendum georganiseerd en kunnen alle stemgerechtigde Nederlanders naar het stemhokje. Meer dan een derde van de stemgerechtigden moet dat dan ook daadwerkelijk gaan doen en pas dan geldt de uitslag. Bij een lagere opkomst is de uitslag niet geldig. Maar als de opkomst wordt gehaald is het nog slechts een raadgevende en geen bindende stem. De regering hoeft zich er niets van aan te trekken en het is vervolgens aan de politieke partijen of ze de kwestie opnieuw gaan agenderen, en het is dan aan de Tweede Kamer om een uitspraak te doen over de uitslag alleen zij kunnen besluiten tot het al dan niet corrigeren van hun eerdere besluit op basis van de uitslag van het referendum.

Zo bezien is er dus nog een lang weg te gaan voor het huidige initiatief. Toch lijkt het erop dat men in Den Haag al serieus rekening houdt met het slagen van deze onderneming en een aantal partijen heeft zich nu al ingedekt door te verklaren dat ze het referendum naast zich neer te zullen leggen, de VVD voorop. Dat is niet zo vreemd want de VVD was al tegen deze referendumwet en is eigenlijk principieel tegen referenda. Toch twijfelt ook coalitiepartner PvdA en zelfs oppositiepartij D66 uit wiens koker het referendum ooit kwam, is geen voorstander van dit referendum. Een belangrijke reden voor die partijen om toch niet erg blij te zijn met deze actie lijkt de initiatiefnemer van dit referendum: de website Geenstijl, daarbij ondersteund door BurgerforumEU / Forum van de Democratie van Thierry Baudet. (Vorig jaar nog poogde het Burgerforum middels een petitie de Tweede Kamer over te halen tot het organiseren van een referendum over het Nederlandse lidmaatschap van de EU. Dat haalde het toen niet.) Geenstijl is een platform dat op z’n zachtst gezegd geen politieke vriend is van zowel PvdA als D66. Maar zij zijn ook geen grote vrienden van GroenLinks en de SP die dit initiatief wel van harte ondersteunen.

‘Ik wil het niet’

De voornaamste reden voor met name PvdA en D66 om dit initiatief niet volmondig te steunen lijkt dus te zijn: Het onderwerp staat ze eigenlijk niet aan, want zij zijn voorstander van het associatieverdrag. Het is wel een beetje te begrijpen waarom ze huiverig zijn voor dit initiatief ook al hebben zij het zelf mogelijk gemaakt. Het weblog (of “shocklog”, zoals sommigen het noemen) “Geenstijl” voert al jaren een beetje een “hetzerige” en felle campagne tegen de politiek in het algemeen, de genoemde partijen in het bijzonder en ze zijn fel gekant tegen de EU. De motivatie van Geenstijl om dit initiatief te nemen wordt ook in twijfel getrokken. Het wordt door velen beschouwd als een niet een al te serieus te nemen website van journalistieke relschoppers en kwajongens; en diegenen die de website wel serieus nemen zijn veelal fel gekant tegen de stijl, de toon en politieke kleur van de stukken. Alsof dat een reden is om tegen het instrument referendum te zijn en de stemming die daaruit volgt. Het kan immers ook zo zijn dat een groot deel van de stemmers instemt met het verdrag. Bovendien is het voor hun een uitgelezen kans om ondubbelzinnig en helder uit te leggen wat het verdrag behelst en waarom ze voorstander zijn.

Geen Stijl

Heeft Geenstijl deze actie opgezet uit oprechte zorg om het associatieverdrag of toch vooral om te rellen en opschudding te veroorzaken? Ik weet het niet, maar ik vermoed dat beide wel waar is. Het is natuurlijk een stunt met een zowel een ludieke maar tegelijk ook een bloedserieuze ondertoon. De ludieke toon is vrij snel duidelijk voor wie Geenstijl kent, maar de serieuze ondertoon blijft wat onderbelicht. De referendumwet biedt de mogelijkheid voor Nederlanders om hun stem te laten horen buiten de verkiezingen om. De gekozen politici hebben dat instrument mogelijk gemaakt en dat instrument wordt nu getest.

Ongeacht het onderwerp is dit initiatief een lakmoesproef. Een lakmoesproef voor de overheid om te bezien of de kiesraad in staat is om de referendumwet uit te voeren en organiseren, en een lakmoesproef voor de wijze waarop Geenpeil.nl de handtekeningen verzamelt, via een door henzelf ontwikkeld online formulier. Het is ook een lakmoesproef voor de politiek en de politieke partijen. Hoe gaan zij om met een initiatief dat zijzelf voor een keertje niet hebben genomen? En dan ook nog over een onderwerp waar zij het eigenlijk niet over willen hebben? Maar wellicht het belangrijkste: het is óók een lakmoesproef voor de Nederlandse bevolking en hoe serieus zij hun democratische rechten met beide handen willen aangrijpen.

Voor of tegen? Grijp de kans!

Nu is er een kans om rechtstreeks te kunnen stemmen over één specifiek onderwerp. Er is geen zienswijze nodig, geen ingewikkelde inspraakprocedure te volgen, het enige wat men hoeft te doen is het referenduminitiatief te ondersteunen en vervolgens te gaan stemmen.

Of je nu voor of tegen de EU bent, voor of tegen verdragen met Oekraïne, dat doet er op dit moment nog niet toe. Het doet er zelfs niet toe wat je van Geenstijl vindt. Of je nu fan bent of er van walgt: dat mag geen reden zijn om dit referendum niet te steunen. Het enige dat op dit moment telt lijkt mij: ben je voorstander van meer democratie via een referendum? Is het antwoord daarop “JA”, dan is het een kleine moeite om te mee te helpen die 300.000 handtekeningen te halen.

Daarna kan de uitgebreide discussie beginnen over het onderwerp van dit referendum: Het associatieverdrag van de Europese Unie met Oekraïne. Die column volgt later.

Deze column is geschreven door Rolf Swart. Rolf is een Rôner met een grote politieke en culturele interesse, en zal zijn visie op regelmatige basis delen met de lezers van Rodenactueel.nl. 

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *