Column: ‘Feest van de democratie’ Column: ‘Feest van de democratie’

Column: ‘Feest van de democratie’

Opinie 16 oktober 2015 - 13:55 uur Richard 0

Het is de internetcowboys van GeenPeil gelukt, er komt een referendum. De kiesraad maakte vandaag bekend dat er 427.939 geldige handtekeningen zijn verzameld, ruimschoots meer dan de wettelijk benodigde 300.000. De regering zal dus een referendum moeten organiseren over het associatieverdrag van de EU met Oekraïne, dat door beide kamers is geratificeerd.

Dat verdient allereerst een groot compliment aan de organisatoren die, zonder noemenswaardige steun en aandacht van de traditionele media, in staat bleken om de drempel voor het referendum te slechten via de nieuwe media. Facebook, twitter en weblogs bleken meer dan voldoende bereik te hebben. De door GeenPeil ontwikkelde applicatie waardoor je via internet kon tekenen was bovendien een slimme zet, die door de wet niet was voorzien, maar volkomen legaal is. Een werkende web applicatie in een hele korte tijd door vrijwilligers in elkaar gezet om officiële documenten te maken voor een particulier initiatief terwijl de overheid voor miljarden euro’s faalt met ICT projecten. Ook dat is iets om over na te denken. Misschien zijn al die maandelijkse miljoenenfacturen van Cap Gemini, Ordina en Atos voor de verschillende bestuurslagen niet de beste besteding van belastinggeld.

Een serieuze test

Zoals ik hier al eerder schreef is dit referendum vooral een test van de referendumwet zelf, de instituties als de kiesraad en de politiek. Het lijkt er dus op dat de wet geen wassen neus is, de kiesraad en politiek dit instrument dus voldoende serieus nemen, en geen trucs uithalen om een verzoek te saboteren. Dat vind ik al mooi om te constateren en biedt vertrouwen. Voor een functionerende democratie is het vertrouwen van de bevolking in de instanties immers van het allergrootste belang. In de aanloop naar het referendum kwam er evenwel van verschillende kanten kritiek, die eigenlijk allemaal gebaseerd waren op drogredenen, niet in de laatste plaats van sommige prominente politici.

Nog even afgezien van de veelgehoorde en tamelijk idiote kritiek dat de initiatiefnemers van het referendumverzoek niet deugen en dus het referendum niet deugt, zijn er ook geluiden dat het associatieverdrag veel te ingewikkeld is voor een referendum. “Het onderwerp leent zich niet voor een volksraadpleging.” “Het verdrag met bijlagen is 2500 pagina’s. Niemand leest het verdrag, dus hoe moeten gewone mensen daar een oordeel over vellen?”.

Ook dat is een tamelijk idioot verwijt. Alsof mensen bij gewone verkiezingen wel alle partijprogramma’s door ploegen. Bij kamerverkiezingen wordt de bevolking gevraagd met één stem een oordeel te geven over veel meer dan 1 onderwerp, namelijk over het het beleid voor 4 jaar op alle beleidsterreinen van de Rijksoverheid. Oneindig veel ingewikkelder dan een verdrag en dan komt niemand met de kritiek dat het te ingewikkeld is.

Verwijten en afwegingen

Het is ook helemaal niet belangrijk om exact te weten wat er in staat om een afgewogen oordeel te kunnen geven over het associatieverdrag. Het enige wat een gemiddelde kiezer moet weten is wat een associatieverdrag van de EU ongeveer is en de wijze waarop het tot stand komt. Dat kun je in een paar zinnen wel uitleggen en daarover zal het publieke debat in de media in de weken voorafgaand aan het referendum ook voornamelijk moeten gaan.

Een ander verwijt dat veelvuldig voorbij kwam is dat het referendum 30 miljoen gaat kosten en dat dat zonde van het geld is. Mensen die dat vinden hebben dus weinig op met democratie als bestuursvorm. Nou ja, valt genoeg voor te zeggen. Democratie is ook een soort van dictatuur van de meerderheid en een echte dictatuur heeft veel minder bestuurskosten. Dat is waar. Verkiezingen kosten geld, maar dat dient wel een doel, namelijk het draagvlak van beleid vergroten. Verkiezingen en referenda zijn daar een middel voor, geen doel op zich.

Democratie is duur en het democratisch proces is traag en stroperig. Dat heeft onmiskenbaar heel veel nadelen, maar de voordelen zijn ook evident. Normale verkiezingen kosten óók geld en daar wordt elk jaar voor gereserveerd in de begroting Binnenlandse Zaken. Op de gehele rijksbegroting is het een schijntje. Het is een onzinnig argument, denk ik. Te meer omdat het associatieverdrag zelf het risico draagt dat er een veelvoud van die 30 miljoen gaat kosten omdat de Oekraïne met dat verdrag in aanmerking komt voor rechtstreekse financiële steun van de EU. Na het debacle “Griekenland” is dat toch iets om over na te denken.

Glazen bol

Sommige criticasters van dit referendum lijken ook een glazen bol te hebben. “Er gaat niemand opkomen, dus weggegooid geld”. Voor de geldigheid van het referendum moet 30% van de kiesgerechtigden opkomen. Dat zijn ongeveer 4 miljoen mensen en dat is best veel. Maar er is vastgesteld dat 10% daarvan, meer dan 400.000 mensen de moeite hebben genomen het verzoekschrift in te vullen. Bij verkiezingen voor het Europees parlement is de opkomst ook bijzonder laag, maar het laatste referendum over de Europese grondwet was de opkomst meer dan het dubbele. Waar het idee vandaan komt dat mensen niet zouden willen stemmen over dit onderwerp is mij een raadsel. Ik vermoed dat de opkomst bijzonder hoog gaat worden, maar ik heb dan ook geen glazen bol. Ik doe het met resultaten uit het verleden en opiniepeilingen van nu. Wellicht moet ik toch eens pakje tarotkaarten of een edelsteenpendeltje kopen als ik ongelijk krijg.

Wat er ook aan kritiek tegen het referendum is, het gaat gewoon door. En al die mensen die voor een referendum zijn zouden gewoon moeten gaan. De mensen die tegen een referendum zijn moeten gewoon thuisblijven. Diegenen die gehoor gaan geven aan de oproep tot stemmen, moeten voor zichzelf maar gaan uitmaken of ze voor of tegen het verdrag zijn. Tegen die tijd zal ik er wel wat over gaan schrijven om mijn mening te ventileren. In ieder geval zal ik zelf volgend jaar als lid van een stembureau met een grote glimlach aan de tafel zitten.

Deze column is geschreven door Rolf Swart. Rolf is een Rôner met een grote politieke en culturele interesse, en zal zijn visie op regelmatige basis delen met de lezers van Rodenactueel.nl. 

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *